»
پنجشنبه 2 اردیبهشت 1400 شمسی
Thursday 22 April 2021 GMT
پنجشنبه 14 سيا ما 1594 دیلمی
  منوی اصلی
Skip Navigation Links
درباره ديلمستانExpand درباره ديلمستان
چند رسانه ايExpand چند رسانه اي
زبان Expand زبان
اقوام اوليه و بومي گيلان
نژادپرستي ممنوع
چشم طمع به خاك گيلان
گهواره ديد
نام دریای خزر تغيير كند
درياي ديلم
ميدان تجريش - ُگو َگل!
ديلمستان در حدودالعالم
نوازندگان مارليک
ديدباني گرماور ديلمان
تغيير پول ملي
اقوام غيرفارسي‌زبان
ريتون به شکل گاو نر
قلعه رودبار الموت ديلمي
روستاي ديلمي نشين کندر
مردآويچ ديلمي
واژگان گالشي_ديلمي و گيلکي
ديلمي هاي عراق
طايفه ديلمي ركرک، لرستان
شيرواره
 
   شرح مطلب
 واژگان گالشي_ديلمي و گيلکي
نويسنده: ابوذر ملک پور , پنجشنبه 10 مهر 1399 ساعت 12:53

ميارخ(ميريخ- ميرِخِه): وليک پارسي؛ ميأرَخ نام ميوه اي به زبان گالشي_ديلمي ست که احتمالاً مسهل کنند و شکم رُو بوده است، در ايالت لاهيجان قديم که شامل رودسر و لنگرود و کوچان و کياشهر و حتي لشت نشا بوده کومار يا کُمار گفته مي شُد و مي شود، فقط در بخش هايي از شهر رودسر مارِخ گفته مي شود که تحتِ تاثيرِ زبانِ مردم اشکور که گالشي_ديلمي مي باشد، بوده است.


کون_دبوس: نام ميوه ي درختي ست که به پارسي آن را : ازگيل گويند، يک لغت گالشي_ديلمي ست، که در گيلان امروز دو حرف مياني آن يعني «دُ» و «ب» انداخته شده و کونوس گويند، در زبان طبري (=زبان مازندراني هاي کنوني) کندس و کنس گفته مي شود که ريخت هاي ديگر اين لغتِ اصيلِ گالشي_ديلمي مي باشد، گالشانِ ديلمي اين نام را براساس ويژگي اصلي اين ميوه که يبوست آوراست کون دبوس گذاشته اند.


ميالسک: زرشک- زرشک وحشي به زبان گالشي_ديلمي ميآلَسْک گفته مي شود.


توجه شود فلسفه نامگذاري سه لغتِ کون دُبوس و ميارخ و ميالسک به خاطر اثري بوده که ميوه بر روي انسان نهاده و پُشت اين لغاتِ نامبرده نگاهِ طبي هم وجود داشته، از نوع نامگذاري آنها، آشکار است که اين واژگان، کُهَن هستند.


واش: علف به زبان ديلمي و گيلکي واش گفته مي شود؛ در پهلوي پارتي هم واش(waَš) به معني علف است.


دارواش: بزبان ديلمي اسم غنم است (تحفه حکيم مؤمن، لغت نامه دهخدا) تاريخ ايران، عباس اقبال، چاپ خيام، ص182


ترش_واش(تُشْواش): علف تُرش، سبزي يا گياهِ تُرش، که با اين گياه يا سبزي، خُورِشتِ خُوشمزه اي درست مي کنند که در منطقه ي املش و اطراف آن به تُشْواش خُورُش يا تُرشِ واش خوروش معروف است.


سگواش: اصلاً سنگ واش بوده است که به معني سخت واش يا علف سفت مي باشد. در گيلکي و ديلمي و حتي در اشعارِ سبکِ آذربايجاني ترکيب سگجان يعني سخت جان، و سگسَر يعني سخت سر که «ن» انداخته شده است و در اصل سنگ جان و سنگ سر بوده است.


(با انداختن «ن» در لغتِ زنبيل، زَبيل مي شود که در گيل و ديلم زنبيل را زبيل مي نامند).


کرکرک(کرکرِه): زالزالک به زبانِ گالشي_ديلمي کرکره گفته مي شود.


بادان: در گالشي_ديلمي بادام «بادان» گفته مي شود که به نظر مي آيد بادان درست تر از بادام است.


پندوک (فندوک): فندق به ديلمي قديم پندوک يا فندوک گفته مي شود که در منطق? پيرکوه ديلمان رايج است.


توج (توئيج): ميوه ي بِهْ به زبانِ گالشي_ديلمي توج گفته مي شود.


بوروش: ميوه ي بور= تَمِشْک، وَلَش به گيلکي.


گل_بوروش: توت فرنگي جنگلي، تمشک خاکي = تمشک زميني به گالشي_ديلمي گل بوروش گفته مي شود، در ايالت لاهيجان قديم #چيم_پيل گفته مي شُد که امروزه در برخي نقاط شهر لاهيجان گفته مي شود.


هسي(هاسيب): به زبانِ گالشي_ديلمي سيب را هَسي گويند ولي در گيلکي سيب: سِب يا سئِب گفته مي شود. در پارسي باستان به نظر مي آيد اَسيب بوده که در گالشي_ديلمي بصورت هَسي(=اَسي) بازمانده است.


دقت گردد در گالشي_ديلمي و حتي در طبري: شکاف را اِشکاف ، سِپيد را اِسپي و ستاره را اِستاره و شکم را اِشکُم مي گفتند که امروزه با پديده ي شهر نشيني و پارسيليزِه شدن زبان هاي محلي، فرهنگ و زبانِ گالشي_ديلمي و طبري تحت الشعاء قرار گرفته است.


اشکول(شکول): سنجاب به زبان گالشي_ديلمي اشکول گفته مي شود، اين لغت از ديلمي وارد زبان انگليسي شده است چراکه جمعيت اصلي انگلستان انگِل وسَکْسُون(=فرزند سَکِه و انگِل) بودند و ريشه ي سَکِه ها اسکابُن و رستم آبادِ رودبارِ ديلمان بوده است، و اِشکَه ور(=اشکور) به معني سرزمين سَکِه هاست. در انگليسي سنجاب را Squirrel اسکورِل گويند که ريختِ ديگرِ اشکولِ گالشي_ديلمي ست.


دقت شود مناطقِ أمراش (=املش کنوني) و اِشکابَر(=اشکورکنوني)_ و آماردليک «=مارليک کنوني» و اِسکابُن و کل رُستم آباد و خورگام در رودبار امروزي از کهن ترين نقاط سکونتگاهي سرزمين ايران محسوب مي گردند.


امروزه املش و اشکور و رودبار تجزيه شده اند که املش دو قسمت اصلي آن يعني منطقه ي بُجارپَس (=شهراطاقور کنوني) و سُلوش به لنگرود واگذار شده و تيمجانِ املش (تميجان کنوني) جزء شهر رودسر شده و اشکور دو قسمت آن در استان مازندران و يک قسمت بزرگ آن در استان گيلان قرار دارد، قسمت بزرگِ اشکور جزء رحيم آبادِ شهرستانِ رودسر مي باشد و دو پاره ي ديگر آن در منطقه ي سردسير رامسر و تنکابن مي باشند، و رودبار که بزرگترين منطقه ي ناحيت ديلمان بوده به سه رودبارِ زيتون و رودبار زنجان و رودبار قزوين پاره شده است که در دوران گذشته يک واحدِ رودبار بوده که امروزه پاره اي از آن در استان قزوين و پاره اي ديگر در استان زنجان و پاره ي بزرگ تر آن در استان گيلان جاي دارد.

   نظرات



   ثبت نظر
نام و نام خانوادگی :   (الزامی) 
پست الکترونیکی :   
وب سایت :   
متن نظر :   
    info@deilamestan.com   
  ديگر مطالب
روستاي ديلمي نشين سولقان، بخش کن، شهرستان تهران
کلکافيس
روستاي زيبا و ييلاقي پيجه‌بُن
اعلاميه اي از يك درگذشته در قبيله ديلم؛ اهواز
آبشاري زيبا در روستاي فرارود، دهستان بلوکات شهرستان رودبار زيتون؛ استان گيلان
روستاي ديلمي نشين اغشت
روستاي ديلمي نشين سنگان
اسرار زندگي حيدر علي اف/ ريشه هاي کُردي خاندان علي اف
کامبوزيا پرتوي
اقوام اوليه و بومي گيلان
نمايي از قلعه حسن صباح روستاي گازرخان، رودبار الموت ديلمي
ساختمان قديم بقعه امامزاده محمد بن حنفيه، روستاي بيورزين بخش عمارلو رودبار