»
پنجشنبه 21 آذر 1398 شمسی
Thursday 12 December 2019 GMT
پنجشنبه 8 موردال ما 1593 دیلمی
  منوی اصلی
Skip Navigation Links
درباره ديلمستانExpand درباره ديلمستان
چند رسانه ايExpand چند رسانه اي
زبان Expand زبان
سايت بره سر
الموت من
در سياهكل
منجيل نيوز
لوشان
رودبار آنلاين
شكوفه هاي زيتون
شميران
البرز
سولقان
كن
رودسري ها
طالقان
اشكور
نواي رودبار
 
   شرح مطلب
 روج گاه
ابوذر ملک پور وسکلايه جي , سه شنبه 30 مهر 1398 ساعت 10:17


روج گاه

نويسنده و پژوهشگر: ابوذر ملک پور وسکلايه جي

روج گاه(روجگه): نام تپه اي ست روشن و آفتابي بالاتراز رودگوابرپس از گلستان سرا در شهرستان املش.

در ديلمي «زِ» پارسي درترکيب بسياري از لغت ها «ج» گفته مي شود مانند «روز» که به ديلمي «روج» مي شود و« امروز- ديروز » به ديلمي« ايمروج_ديروج » بوده است که امروزه با حذف «ج» ايمرو- ديرو گويند که خلاصه شده ي همان ايمروج- ديروج مي باشد.

بنداررازي شاعري که به سه زبان پارسي و ديلمي و عربي شعر مي گفته در يک کار تلفيقيِ پارسي- ديلمي مي گويد:

بشهر ري بمنبر بريکي روج   همي گُت واعظي زين هرزه لائي

که هفت اندام مردم روزمحشر  دهد بر کرده هاي خود گوائي

لغت روج از ديلمي وارد زبان بلوچي و سيستاني شده است چرا که بلوچ ها و احتمالاً سيستاني ها کوچندگانِ ديار ديلمند و از طائفه ي سکاهاي ديلمستان مي باشند(اين احتمال وجود دارد سقزي ها هم کوچندگان ايلي دامدارِ ديلميان بوده باشند که در دوران باستان به سمت کردستان و گيلان غرب و بيجار رفته اند) اشاره ي اينکه بلوچ ها کوچندگان ديار ديلمان هستند نگاه کنيد به صفحه ي 13 کتاب تاريخ گيلان و ديلمستان سيد ظهيرالدين مرعشي به تصحيح و تحشيه افشين پرتو با عنوان پيش نوشته، و نگاهي هم به پانوشت صفحه ي 45 همين کتاب شود در معني اشکور به معني سرزمين سکاها باشندگان ديارديلمان خاصه که سيستان= سَکِستان مي تواند يادگار اين خانواده ي سَکِه از ديلمان باشد، وجود لغت هاي ديلمي در سيستان و تکرار جاهايي مثل رودبار ديلمان...در کرمان، و رد پاي وارزديلمي و ديلميان در رودبارِ کرمان و سيستان پيش از اسلام مي تواند سندي باشد که سکاهاي ديلمي از ديرباز در کرمان و سيستان رفت و آمد داشتند نه سکاهاي جنوب روسيه امروزي.

«زير» به ديلمي و گيلي «جير» گفته مي شود و «بياپيايين» را ديلميان «بيأجير»؛ و گيليان بياپايين را «بيأ به زير» مي گويند؛ و دربرابر «زير» که در گيلکي و ديلمي «جير» گفته مي شود: «زبَر» يا بالا به ديلمي و گيلي جُر=«جئُر» گفته مي شود که در واقع همان «زئُر»= زبَر است.

با انداختن « ر- ن » در لغت «برنج» ديلميان برنج را « بِج و بُج » گويند و گيليان برنج را «بَج» مي نامند؛ و برنج زار که راحت و خلاصه شده آن بَجزار- بِجزار- بُجزار مي باشد درگ يل و ديلم بج جار بوده است که با انداختن يکي از«ج»ها بِجار- بُجار و بَجار گفته مي شود که امروزه در گيلان بيجار مي گويند که مصوت کوتاه « ـِ » در بِجار تبديل به مصوت بلند «ي» شده و بيجار مي خوانند، ديلميان ذرت و بلال را مُکابُج يا مُکابيج مي گويند که در واقع برنجِ مکا = مکابيج است و احتمالاً مُکا سرزميني در پايين سيستان بزرگ که غلات آن معروف و ديلميان را با مردم آن سامان پيوند خويشاوندي بوده است.(نگاه کنيد به کتاب ريشه يابي واژه هاي گيلکي و وجه تسميه ي شهرها و روستاهاي گيلان _ذيل همين واژه)

« زي » مِثلِ: سَکِه زي، مروزي، رإي زي و... در ديلمي سَکِه جي، مروجي، رإي جي گفته مي شود و بر اساس همين ساختار زبان ديلمي، جي در پسوند برخي محله ها بکار مي رفت و مي رود مثلا اهل سورکو را: سورکوجي، از اهل کومني را کومني جي، اهل نرکه را : نرکه جي ، ساوه اي را ساوه جي، چهاردهي را چهارده جي، اهل مِشکله را مشکله جي، اهل کياکلايه را کياکلايه جي، از استادکلايه را استادکلايه جي و خلاصه ي آن را وسکلايه جي گويند، اهل لاهي(=لاهي+جان) را لاهيجي مي گفتند و...؛ گيليان از پسوند چي استفاده مي کنند؛ مانند انزلي چي، چاف چي، آستانه چي و... که در ديلمي: انزلي جي، چاف جي، آستانه جي گفته مي شود.

مي نويسند مردآويج بنيانگذار سلسله زياريانِ ديلمي، مرداويز زياري بوده است که به ديلمي مرداويز" مرداويج "گفته مي شود؛ متاسفانه سعيدنفيسي به دليل نشناختن زبان و فرهنگ ديلمي «مرداويج» را ضبط عربي کلمه ي مردآويز فارسي مي داند در صورتي که لفظ « ز» درلغت هاي امروزي، درگويش هاي متفاوت پارسي باستان « ژ - چ - ش» هم تلفظ مي شده و در ديلمي «ج» مي گفتند، مثل روز در کردي روژ مي باشد و در ديلمي روج بوده است، و روژا يا روژان نامي ست که کردها به دختران مي نهند و در ديلمي روجا نامي دخترانه مي باشد که هر دو کلمه ي روج و روژ مي تواند از روچ و روش(rosh) و روچَن اوستايي گرفته شده باشد که معني رُوشَن مي دهد، نگاه کنيد به صفحه ي (هـ) قابوس نامه با مقدمه و حواشي- بقلم سعيدنفيسي و نگاهي هم بزنيد به رويه ي 149 خونينه هاي تاريخ دارالمرز نوشته ي محمودپاينده لنگرودي.

اگر به تفسير کتاب الله يکي از قديمي ترين تفسيرهاي قرآن که به زبان يا گويش ديلميِ قرن هفتم هجري واگردان شده است توجه کنيد: نماز را نماج و سزاوارتر را سجاوارتر نوشته است که در ديلميِ آن زمان، کلمه ي نماز و سزاوار_ نماج و سجاوار تلفظ مي شُده است، يعني در ديلمي بسياري از کلمه ها ز به ج تبديل مي شود.(اين کتاب توسط ابوالفضل بن شهردويرديلمي نوشته شده است که امروزه مازندران = طبرستاني ها مدعي اند اين کتاب برگردان به زبان طبري يا مازني ست و از طرف ديگر گيلاني ها مدعي اند که اين اثر برگردان گيلکي ست در صورتي که گيل ها و مازندراني ها هر دو اشتباه مي کنند. چرا که اين اثر نه به طبري و نه به گيلکي ست، بلکه به ديلمي ترجمه شده است و چون امروزه مرز ديلم مشخص نيست يعني ديلمان خاصه بين 4 استان تقسيم شده و از آنجا که زبانِ دو استان شمالي يعني گيلان و مازندران به سبب نزديکي يا مانند بودن به زبان ديلمي تا مادامي که استان ديلماني وجود ندارد مدعي اين قضيه همواره خواهند بود)

ديلميان و شايد گيلان بِسوز را بسوج، بِدوز را بدوج مي گفتند و مي گويند و بر همين نوع ساختارهاي ديلمي باباطاهر بسياري از اشعارش را به گويش ها ولهجه هاي ديلمي- گيلکي گفته است چرا که او شاعر دوره ي ديلميان بوده و طبق مجمع الفصحا و برخي کتب ديگر وفاتش هم در عصر حکومت ديالمه يعني 410 مي باشد و بسيار تحت تاثير فرهنگ ديلمان بوده است و اين تأثير در بيشتر ابياتش نمايان مي باشد چنانکه آدم فکر مي کند که او يک ديلمي ست و بعيد به نظر مي رسد که او يک همداني باشد؛ جالب است بدانيم که وزن دوبيتي (مفاعيلن مفاعيلن مفاعي) از آواز ديلميان يا پهلوي خواني ديلمي گرفته شده که اين وزنِ شعرِ دوبيتي، وزن گوشه ي ديلمان است و گوشه ي ديلمان بسيار کهن مي باشد و يادگار ديلمستاني هاست.

(توجه شودکه از کاف کاس= قفقاز در آذربادگان تا خراسان را ديلمستان مي گفتند، چراکه ديلميان بصورت پراکنده در همه جاي البرز بوده اند«اگرچه سرزمين اصلي شان شرق گيلان و غرب مازندران کنوني و الموت قزوين و طارم زنجان بوده است»: ديلم ها کلمات و ريتم ها و آوازها و فرهنگ خودشان را با خود به سرزمين هاي ديگر مي بردند بطوري که درتاريخ بسياري از کشورها رد و پاي يک ديلمي را مي بينيم)

نگاه کنيد به رويه ي 143 کتاب قديمي حدود العالم من المشرق الي المغرب که به سال 372 هجري قمري به پارسي نوشته شده است باتيتر {سخن اندرناحيت} ديلمان و شهرهاي وي. و تفسيرهمين حقيقت ديلمان کلي(=ديلمستان) که کدام شهرها راشامل مي شده است: رجوع کنيد به کتاب ديلمون پارسي و ديلمون پالوي اثر استاد عبدالرحمن عمادي

(وزن دوبيتي هاي باباطاهروزن گوشه ي ديلمان باستاني ست يعني: ت تن تن تن- ت تن تن تن - ت تن تن )

به آهي گنبد خضرا بسوجم / فلک را جمله سرتاپا بسوجم

بسوجم ارنه کارم را بساجي / چه فرمائي بساجي يا بسوجم

صفحه ي 34 کتاب دو بيتي هاي باباطاهر

منابع:

عمادي، عبدالرحمان، (1388)، دوازده گُل بهاري نگاهي به ادبيات ديلمي و طبري، تهران، آموت، چاپ اول؛

سرتيپ پور، جهانگير، (1372)، ريشه يابي واژه هاي گيلکي و وجه تسميه ي شهرها و روستاهاي گيلان، رشت، انتشارات گيلکان؛ چاپ اول؛

نفيسي، سعيد، (1312)، کتاب نصيحت نامه معروف به قابوس نامه، طهران، مطبعه ي مجلس؛

پاينده«لنگرودي»، محمود، (1370)، خونينه هاي تاريخ دارالمرز(گيلان ومازندران)، رشت، نشرگيلکان، چاپ اول؛

دو بيتي هاي باباطاهر، (1375)، تهران، انتشارات باقرالعلوم، چاپ اول؛

حدود العالم من المشرق الي المغرب، به کوشش دکتر منوچهر ستود(1362)، تهران، ناشر کتابخانه طَهوري؛

عمادي، عبدالرحمان، (1392)، ديلمون پارسي و ديلمون پالوي، نشر آموت، چاپ اول؛
   نظرات

مجيد
سه شنبه 21 آبان 1398 ساعت 9:25

بسيار جالب بود. سپاسگزار

-


   ثبت نظر
نام و نام خانوادگی :   (الزامی) 
پست الکترونیکی :   
وب سایت :   
متن نظر :   
    info@deilamestan.com   
  ديگر مطالب
کوه گيشکمر نوده خورگام گيلان، معروف به آشيانه عقابها
طلوع آفتاب عالم تاب بر سرزمين ديلمستان بزرگ، ملومه ديلمان
پيرامون برچسبي که جعفرزاده ايمن آبادي به ميرزا کوچک زد
محصولات پاييزي اشكورات ديلمي
روستاي کلاک، پيرکوه
انارچيني، روستاي انبوه عمارلوي رودبار گيلان
محيط زيست عمارلو نياز به تنفس دارد...
طبيعت پاييزي روستاي ديلمي نشين شهرستانک، استان البرز، شهرستان کرج، بخش آسارا
پاييز سحرانگيز رودبار الموت
درياچه ي زيباي وي يستان(ويستان)، بره سر خورگام گيلان
زالزالك
گشت مشترک يگان حفاظت اداره کل محيط زيست در شهرستان رودبار